Microsoft Word - 21.doc

आकार: px
पृष्ठ पर प्रदर्शन शुरू करें:

Download "Microsoft Word - 21.doc"

प्रतिलिपि

1 V]D'H १ २००८ १ M:S ११ "RIK २१ 'V]D'H' १ २००८ ( १ M:S ११ "RIK २१ ) \H] "RIKM' "R*]:- १.SIP:DK]Y SID'% २.१.K?: 2.R:M^RLS K:Pड़] (H1GL]PR BHKT GIG:) २.२.MK?]L]M' GJL 1 \KR 0: : MLIG]Y: २.४. १.J]VN 0:K N:)KK S]IH R:JKML CC!R] PR - $X. D'V%IKR NV]N (1G:/)

2 २.५.Y:Y:VR]- KKL:% K1M:R (LL"RR D]V:IG <:)]: >D1- M]SM] JNJ:T]K "RN1PM SIS:R) २.६. १.L<1K?:- K1M:R MNLJ २. ३. २.७. CCKPR 1#V]K SM0CT::- 0: २.८. K1M:R 0: *W]PR २.NBTN 0: ३.१.१.R:MLLCN W:K1R २.N]M]& 0: ३. J]TMLHN 0: ३.२. GIG'% G1IJNK- R:!: S1MN ३.३. V]ML २.R'VT]RM# L:L 0: ३.४. १.RBP:!]RB ३.५. 0: २.NV]NN:? 0: ३.V]N]T ३.६. १.VM&'% L:L ३. V]^BT] ३.७. १. R:M^RLS K:Pड़] २. RL%N JNKP1R] ३.PIKJ PR:%R ३.८. 0: २. H]M:I%1 CC!R] ४. M]?]L: KL:-SIG]T(1G:/)

3 ५. ६. B:L:N:I KMT'- 0:- B:L KV]T: २. B:LK?:- W:K1R ३. 0: CC!R] ७. ^:&:P:K RCN: L'.N (1G:/) 8. VIDEHA FOR NON RESIDENT MAITHILS (FESTIVALS OF MITHILA DATE-LIST) ORIGINAL MAITHILI STORY "SINURHAR" BY SHRI SHIVSHANKAR SRINIVAS TRANSLATED INTO ENGLISH BY GAJENDRA THAKUR 8.2.THE COMET-ENGLISH TRANSLATION OF GAJENDRA THAKUR'S MAITHILI NOVEL SAHASRABADHANI BY JYOTI 9. VIDEHA MAITHILI SAMSKRIT EDUCATION(CONTD.) V]D'H (D]N:IK १ २००८) १.SIP:DK]Y १ M:S:११ "RIK:२१) V]D'HK NV "RIK ("RIK २१, D]N:IK १ २००८) I ^A G'L "R*]4 \H] H'T1 LXG ऑN KRB \ PH]L KV] 0:K'/ KV]T: "\N: KT'K D]N" PR ११.११.२००८ K'/ "RVSRPR D'L \H] B'RK 0:K'/

4 १७ J1L:I १९३७ I. %LKH:R: (BRCN]), J]L: B'GBSR:YM' KMT] "R*] NH] L].B (KV]T: 1.R ६ JNVR] १९४४ J]L:- KMT]:.:!], G:M, BHSL R:T]K >JLT (KV]T: \K B)' DB (K?: /0: L'.' G:M BT:H (LL]T MK?]L] K?: "RN1V:D K1I$L] D] PKR:$:>J LL]T KT'K $:R] PR4 0:, १० J1L:I १९५० I. G:M- KL>L.M'4 *Lड़] R:JN]T]M' "RN'K KV]T: 1 @PRK:%]T4 "RN1V:D \VI V]K:S V]&YK %L! R1C]4 \VI J]VNK BL!K KV]4 \N: KT'K D]N (KV]T: B1KR P]T: 1A ^:RT]Y M:T:K ३३ "R$]G K\N' *?] 1A RHKT *?]4 H]NKR PH]L ):>GR J:H] PR B])'N, 1A D'%K V:S] K'/ D'L J: RHL ^:&:K ५०,००० MKN B1KR "R*] 1A B'N /K'R]K B:D I K'N]H:R I S^S/ KM K'R L'.K *?]4 ):>GR- ^'L 1A DB TRHK ^:RTK I KRKT "R*]4 \K): M:L]K BLR:M J' %1RBM' GY:S/ 1YL BLR:M HLV:I *L:H C]N] V'N J]1B:/K ^:RT 1GMNPR "RPN S:T (HR]MLHN 0:K P:/C DB JK:/) K'R KHKT *?]4

5 /A \K): C:LKK B'): *?] J' C:HK DLK:NPR K]*1 D]N K:J K'L:K B:D BNKT *?]4 6'R /KR: M:R] KY BN] J:>T S^ GP M:L]KK S1NKT RHKT "R*], S'HL "R$]G LLKN]K ) BN: "R.B:R S^ I ^'L:K B:DL \H] \K): C]P )].V]. S]R]YLK P)K?:K RBPM' MK?]L]K SM:LLCN:K T/ GP' *Lड़B, "R.B:R S^ M1D: N]K K\LK4 C]ड़]Y:<RM' ):>GR *KK PR]#:M J' \K P]"]]M' \K B'R "RBKT *KK NH]YL "RBKT *KK4 BLR:M ):>GR JK:/ V]RL ^')T B'%] T/ KM:>-.:>M' J]NG] B]T: DKT *?]4 \KR K]T:B २०,००० KXP] B]K: C1KL "R*]4 J' I K]T:B *PB:S/ K\N' *L KHLK J' K]T:BK १००० KXP]K HL>T *KK, B1KR ^')L:PR १०,००० KXP] B'%] B]K:>T *KK 1A "RK:DM] ^')L:PR K]T:B १० KXP] B'%] B]K:>T "R*]! \H] GG'B% G1IJN J]K "R:!:" J' K] MK?]L] \K): NV HL\T, K'R *WM.'P P"]B4 S1^:& Y:DV J]K K?:, MH'% PIKJ PR:%R- J]K S]IH J]K %L! L'. "R*]4, J]TMLHN, R:MLLCN W:K1R,N]M]& V]ML, R'VT]RM# L:L, 0: "D]NM#]", RBP:!]RB, 0:, NV]NN:? 0:, V]N]T MLIG]Y:, K1M:R MNLJ

6 0:. R:M^RLS K:Pड़] RL%N JNKP1R], PIKJ 0: 1 H]M:I%1 CC!R] J]K RCN:S/ S1%L^]T I "RIK R:JKML CC!R]K RCN:K V]V'CN K\ RHL D'V%IKR NV]N B:L:N:IKMT' K'R D'V]J] %MI.L:, B:L:N:IKMT' L'L 1A "RN1V:D K\N' *?]4 K'R MK?]L] K?:K J] "RN1V:D S'HL K\L G'L "R*]4 ^:RTK T/ ^:RT "RPN S'HL %1R1 K\LK4 M1D: SIGM' "RSMK BM 9ड़]S:K NN 1 M:L'G:/V MLRK P\R Y?:VT "R*]4 SIGH] "V]D'H" K'/ \.N!R] (१ JNVR] २००८ S/ ३० २००८) ६२ D'%S/ १,०८,३१२ B'R D'.L G'L "R*] (GBGL P:WKG#4 "RPN'K RCN: 1A W:K1R K] NV]NTM R'L K] B:T : HR]MLHN 0: MB. १२५.०० P'.BK. ७०.००

7 **]Y: ^R *:* : MH'% ):R' MB. २००.०० P'.BK. १००.०० KLHR' M'I KID]L : MB. २००.०० P'.BK. १००.०० %HR K] 1.]R] C]$]य़: MB. २००.०० P'.BK. १००.०० P]L' K:GJ K] 9JL] >B:RT : KKL:% BNV:S] MB. २००.०० P'.BK. १००.०० N:C K' B:HR : GCR]N:? MB. २००.०० P'.BK. १००.०० 1>S-P:>S : "R%LK ^CM]K MB. १८०.०० P'.BK. ९०.०० ^'M K: ^'RB M:/GT: IM:N : P)'L MB. २००.०० P'.BK. ९०.०० K1* ^] TL RBM:N] NH]I : MN]&: MB. २००.०० P'.BK. १००.०० B]KB C:C: : S1N]T: JKN MB. १९५.०० Y: : %KL'Y MB. १६०.०० KV]T:\/ : MNLJ K1M:R MB. १५०.००

8 KB LC)'G: ND] K' 9S P:R GY: 1DM] : ^LL:N:? K1%V:H: MB. २२५.०० J]N: C:HT: HB/ : ^LL:N:? K1%V:H: MB. ३००.०० L:L K: 61LB: : S1N]T: JKN MB. १९०.०० LB/I K' B'H:L D]NLI M'I : S1N]T: JKN MB. १९५.०० 6KI)'S] : S1N]T: JKN MB. १९०.०० D1:.MY "RR:KCK MB. १९०.०० MLN:L]S: H/S RH]?] : "R%LK ^CM]K MB. २००.०० P'.BK. ८०.०० >T]H:S, OR C]ITN : M]$]Y: P:L])]KS V:JP'Y] MB. ३००.०० P'.BK. १६०.०० \IKR K] NJ R S' V:JP'Y] MB. ३५०.०० P'.BK. १७५.०० P:LK:L]N : MIJ1 K1M:R] MB. २२५.०० : OR SMJN MB. २००.०० "R? N]&:D K?: : ^VD'V MB. १८०.००

9 B:DL SRK:R : J]VN OR RIGMIC : "R%LK ^CM]K K]S:N OR K]S:N] : "RN]L CM$]य़: : K1M:R KNCJ]Y: : LL]T "RN1V:D : ML] PR :!BMK'T1 "RN1V:D : MLL:RBJ : P]YKR L: MBR "RN1V:D : S1N]T: KLI HK : %KL'Y \K S:? MK?]L] M'I S]-56/YBJ]\6-4, %:L]M:R \KS)'I%N-II G:J]Y:B:D LN : DY N:R:Y# S]IH "NC]K'T:"- J' K:J "RH:/ K\ RHL *] TKR CRC: \K D]N MK?]L] ^:&:K >T]H:SM' HL\T4 ^\ RHL "R*], I J:N] K\ J' \T'K GL) MK?]L "V]D'H" I P"]] RHL *?]4 $X. GIG'% G1IJN- \H] L:G] RHL "RH:/K MN, M'HNT]K "RMMT RIG, >T]H:S M' \K ): 6R:K 1RI^ KRT, HMR: "R*]4 "R%'& %1^K:MN: 1 B!:>K

10 0: "R:MRIG"- ""RPN:" M]?]L:S/ SIBI!]T...V]&Y "RVGT ^'LH1/4...%'& S^ K1%L "R*]4 @TR]P:W], "RK:DM]- >I)RN') MK?]L] "V]D'H" K'R L'L B:!:I 1A KRB4 S]IH MK?]L] "V]D'H" SM:C:R J:N] KN'K CK]T M1D: B'S] ^'LH1/4 PKड़] J:H] PR]CY D'LH1/, /H] L'L HMR MIGLK:MN:4 $X. Y:DV- I J:N] "RP:R ^\ RHL "R*], J' NV D]"R\B:K S:HS]K KDM 9W:/L "R*]4 KRKT *], SIGH] "V]D'H"K S6LT:K %1^K:MN:4 0:- T:HBM' K' KT'K SHYLG KRT:H- I TA KHT4 I HMR ८८ ७५ "RN1^V RHL4 \T'K PK< MH:N HMR 1H1T] HLYT- Y:VT W]K-W:K *]/ RHB4 V]JY W:K1R, M]%]GN "V]D'H" "RIK D'.LH1/, )]M B!:IK "R*]4 MIGL H'T1 HMR K\L J:/4 Y:DV- V]D'H K B:R'M' J:N] ^'L4 V]D'H HL 1A "RPN S1GI! PS:RY S' K:MN: "R*]4

11 @PRD]P- V]D'H K'R S6LT:K ^GVT]S/ K:MN:4 HMR SHYLG RHT4 ^]MN:? 0:- V]D'H PR "R*] T'/ V]D'H N:M 9C]T 1R KT'K RBP'/ \KR V]VR# ^\ SKKT "R*]4 MLNM' RHKT "R*], M1D: SHYLG D'B4 R:M^RLS JNKP1R!:M- "V]D'H" ऑNL:>N D'.] RHL *]4 MK?]L]K'/ JGTM' PH1/C'LH1/ TKR: L'L B!:I4 M]?]L: S^K SIKLN N'P:LLK SHYLG ^')T S' KR]4 L:LD:S- V]D'H Bड़ N]K K:J K\ RHL *], N:T]K \H]W:M D'.LH1/4 \KR "RIK N]K:LB T/ HMR: PW:YB4 BH1T GL)'K'/ HM S:>)K PT: L].:\ D'N' MLN T/ HL>T "R*] J' 1B] K\ DKTH1/, M1D: 9MR 1B B'%] ^\ G'L4 %1^K:MN: D'%-V]D'%K MK?]LK'/ JLड़B:K L'L4 S]IH- "RH:/ MK?]L]M' >I)RN')PR PH]L K\ "RPN M:TM^:&:N1R:GK PR]CY D'L "R*], "RH:/K *], \KR J' HMR HL, T/ SBC]T KR]4 >I)RN')PR D'.L, MN ^' G'L4 (C)२००८. L'.K:!]N 1A JTY L'.KK N:M NH] "R*] TTY SIP:DK:!]N4 V]D'H SIP:DK- W:K1R4 RCN: S^K KXP]R:>) L'.K LLKN]K "RN1V:DK "R!]K:R \H] I *KK4 RCN:K:R "RPN MCL]K 1A RCN: (JKR MCL]KT:K L'.K G#K 1K] K'/ M'L RBPM'/.DOC,

12 .DOCX,.RTF V:.TXT PW: SKKT *?]4 RCN:K SIG RCN:K:R "RPN PR]CY 1 K\L G'L 6L)L PW'T:H, S' 1%: KRKT *]4 RCN:K "RITM' ):>P RHY, J' I RCN: MCL]K "R*], 1A H'T1 V]D'H I D'L J: RHL "R*]4 M'L HLYB:K B:D Y?:SI^V ( S:T D]NK ^]TR) "RIKK SBCN: D'L J:YT4 \H] M:SK T]?]K'/ K\L J:>T "R*]4 SBCN: SBCN:: NC]K'T:J]K N:)K "NL K'R 'V]D'H' M' RBP D'.] K\ L'L 'V]D'H' K'R @PRK:%N" K'R 1YL NC]K'T: J] RBP RBP (ISBN NO R1.१२५/- YB.\S. $XLR ४०) 1A P'PRBKK (ISBN NO R1. ७५/- YB\S.$XLR TL, P)'L NGR (P.) *:PL G'L "R*]4 WEBSITE: SBCN::(२) K\L G'L %L!K 1!:R PR KL% KL% 1A @PRK:%]T K\ L'L G'L "R*]4 V]!]K 1A PL?]K SBCN: \H] PR D'L J:YT4 SBCN::(३) RBP' K\L J:' RHL W:K1RK '^:LSR]' 'B:L:N:I KMT'',

13 'MH:^:RT' CR]T' @PRK:%N T]?]K, V]!]K 1A PL?]K SBCN: \H] PR D'L J:YT4 SBCN: (४): "V]D'H" K'R २५M "RIK १ JNVR] २००९, T/ HL\B' KRT, SIGM' S'HL N]KLT J:H]M' P1R:N २४ "RIKK C1NL RCN: K\L J:\T4 SBCN: (५): १५-१६ २००८ K'/ G:/!] KL: M:N S]IH RL$ NI HL"RYBL: B]H:R 1YLJN B:"]]K K:R# K\ D'L G'L "R*]4 MKLLRIG "RPN B:"]]K'/ D'.KT "RG]L: K\ D'LK "R*]4 २.१.K?: 2.R:M^RLS K:Pड़] (H1GL]PR BHKT GIG:) २.२.MK?]L]M' GJL 1 \KR 0: : MLIG]Y: २.४. १.J]VN 0:K N:)KK S]IH R:JKML CC!R] PR - $X. D'V%IKR NV]N (1G:/) २.५.Y:Y:VR]- KKL:% K1M:R (LL"RR D]V:IG <:)]: >D1- M]SM] JNJ:T]K "RN1PM SIS:R)

14 २.६. १.L<1K?:- K1M:R MNLJ २. ३. २.७. CCKPR 1#V]K SM0CT::- 0: २.८. K1M:R 0: *W]PR २.NBTN 0: K?: १. Y:DV Y:DV S1^:& Y:DV, K?:K:R, \VI "RN1V:DK, ०५ १९४८, M:TMK D]V:NGIJ, S1PCLM'4 BLB:- M'N:H], S1PCL- M!1BN]4 D]V:NGIJ \VI S1PCLM'4 P)N: KXL'J, P)N:S/ B].\.4 JV:HRL:L N'HRB NI \M.\. T?: P].\H.$].4 १९८२ S/ V]^:G, N:R:Y# MI$L PR]SR, SHRS:, B]H:R4 MK?]L], BIGL:, @SP'N]% ^:&:K <RD'.]Y: (MK?]L] MK?]L] "RK:DM], P)N:, १९८३, H:L] MK?]L] "RN1V:D), "RK:DM], NI १९८८, B]*L K?: (HR]MLHN 0:K K?:K CYN \VI ^BM]K:), "RK:DM], NI १९९९, B]H:ड़] 19 (BIGL: S/ MK?]L] "RN1V:D), K]S1N LLK, S1PCL, १९९५, ^:RT-V]^:JN OR 1LLCN:), B]H:R P)N:, २००१, R:JKML CC!R] K: S6R

15 J]VN]) NI २००१, MK?]L]M' KR]B ): K?:, T]S ): 1 BIGL: T?: M' "RN'K "RK:DM] MI$L, MK?]L] "RK:DM] B]H:R SRK:RK 9TR] KS ):IGL <ड़] D'.LK4 PCN' DB4 / WMK] KS SLCY L:GL 4 K] KRY? CL] J:Y? Y: R:T] B]T: L]"RY? ^R] / "RH] G1N!1N M' Pड़L RHL 1 "R.NL * P:/C KS RHL S/ <RK M]N)K /KR: ^:R] L:G] RHL *LK4 J:ड़K \H] N]SBD R:T] M' Sड़क़ \KDM S1NS:N H'TK4 SMY S:L *K4 K.N K] ^S J'TK TKR KLNL W'K:N NH]4 /N: /KR: LG T'HN K]*1 NH] RHK4 PC:S-S:W] ): ):K:, \GL D:M] 1 KPड़:4 L'K]N J/ IHL SB *]N: G'LK TA 6'R / K]N] NH] SKT4 S]M)]VL: WRL B'IC PR BKS] G'L 1 SLCY L:GL4 PRSB.N J:>TL K:L / R:T]\ M' G'L RHY4 JTY G'L RHY, S]!: G:ड़] R:T]\ M' ^')K *K 1 /TY S/ S:/0M' CL] KS \TY "R.N DB BJ' R:T]M' PH1/CL "R*]4 JH]Y: J:>T RHY, TH]Y: S:/0' S/ /KR MN ^:R] RHK4 MNM' "RN'K TRHK 1%IK: 1 ^Y SM: G'L \K BJ' R:T]M' RHK4 \H] Jड़K:L:M' \T'K G'N:> /KR: PH:ड़ B10:>T RHK4 /N: / JT'K B'R N]KLKT "R*], /KR: LGKT RHKT *KK ^S SKKT *K I /KR "RIT]M HL>4

16 J:>T K:L / BH1T 1 RHY 4 <RK LLK /KR:.:- P] KS?Lड़' K:L SBT] RHS KHLKK4 6'R B:RH BJ' 9WT 1 CL J:YT4 L'K]N / B10KT RHY /KR: NH] H'TK4 J/ KD:C]T Pड़]YL G'L TS B:RH BJ' 9W] J:YT TKR KLN G:RI)]! 1 J/ 9W]YL G'L TS S]ड़K TR GRM: G'L: PR B]*CN *Lड़ S M' KT'K 1LS 1 H'TK! M1D: I SB B:T KLNL T'HN B:T NH] RHK4 /KR: SBS/ B'S] \H] B:TK RHK J' \T'K R:T] KS / J:YT KLN:? J:ड़K \H] S1NS:N R:T]M' J:YB /KR: ^Y:VH B10:>T RHK4 \T'K R:T] KS N' ^')K *K, N' Sड़K PR ): 1DM]4 / TY K'LK J' 1W BJ' N]KL] BGL VL: HXLM' 1.]R] %L S]N'M: D'.T PKड़] L'T4 HXLM' J:ड़L S/ BCL RHT4 <RK LLK /KR \H] S/ "RCI^]T ^'L4 PH]N' KH]YL / \N: NH] KYN' RHY4 /KR C]IT: 1 $R D'.] KS <RK LLK V]RL! NH] K'LKK4 / "RPN KYL "RN1S:R <RS/ 1W BJ' N]KL] G'L4 S]TLHR] T'HN RHK J' \T'K SB'R' SB): DLK:N ^A G'L *LK4 Sड़K PR /KR: D1>\ ): 1DM] ^')LK4 \K): K' ^'D] S/ TA / $'R:>YL G'L RHY4 HXL PR / SV: 1W BJ' PH1/C] G'L 1 NC BJ'!:R] )C1>T RHL4 <R PR RH]TY TA 1R:M KRKT RH]TY4 HXL PR B>S>YLK WH:R NH] RHK4 / D'B:LK )'K L'N' W:= RHL4 1B *1)B:K C]IT: H1"RY LGLKK4.LIC:VL:, P:NVL: 1 G')K] S/ PT: LG'LK S]N'M: K.N.TM H'TK; फ़]L]M LIB: TA N' *K? %L )1)]T' \K GL)Y S/ ):>M P1*LK4 SV: B:RH4 G:ड़] NH] *1)TK 4 T>YL / "RPN C:L] T'J K'LK D]S J:> VL: R'L:M' PH1/C] KA /KR: PT: CLLK G:ड़] BH1T L') *K4 DB S/ PH]N' NH].1LTK4 / )]K) K)'LK 1 S]M)] VL: B'IC PR B>S KA KRY L:GL4 ^R]SK >\H B'IC RHK, J> PR

17 "R.N B>SL SLC] RHL "R*]4 1 SLC] K] RHL "R*], B:T MLN P:ड़] RHL "R*]4 SLCB:K L'L *>HL K]? G1I$:-BDM:%K $R4 PH]N' KLNL $R NH] RHK4 / BH1T-BH1T R:T] KA KTYS/ KTY G'L "R*]4 N]:%IK4 B'!]K4 L'K]N 1B R:T] KA N]KLB:K S:HS NH] HL>T *K4 "R.B:RM' RLJ LB)P:) 1 SM:C:R P"]]-P"]] KA 1 LLKK "RN1^V S1N]-S1N] KA J] M' $R SM: G'L *K4 / 9!'ड़B1N M' Pड़L K]*1 TY NH] KA P:B] RHL "R*] J' K] KRY4 <R CL] J:Y PR ^LR KA L]"RY4 ^')TK4 ^')]YL J'TK TA G1I$: K] G1D:NTK! J/ G1I$: N]KL] G'L, T.N / K] KRT? 1B KKRL PR ^RLS NH] RHLK4 =]L Pड़] G'L M6LRK'/ / KS] KA LP')LK 1 MBड़] 1 ):IGK'/ N]K JK:/ 0:/PLK 4 M1D: \H] 0:/P-TLPS/ J:ड़ NH] ^:GLK4 N]6:H PR P*]Y: S)-S) LGK 1 SCIS' %R]R K'/ *'DN' CL J:>T RHK 4 PLN WR] KA P:N] ^A G'L *LK 4 / *N'-*N "RPN 1SN BDL] RHL *L4 P*]L: DB R:T] S/ / SBT] NH] SKL 0M:RL G'L4?KN] 1 JGRN:M' OR B'S] J:ड़ HL> *K4 <R CL J>TY TA S]ड़KM' GRM: KA SBT] RH]YT4 / V]C:RLK J' )HL] KA D'. 1BY 4 ^')LK TA CL J:YT 4 L'K]N Pड़:V NH] RHK 4 \K): L:GL *LK 4 D'.LK S]) PR \K GL)Y <LKड़] LG: KA Pड़L "R*] 4 / \K-DB B'R H:K D'LKK 4 M1D: / 1DM] NH] 9WLK 4 / 6'R P'%LP'% M' Pड़] G'L 4 KN'K DBR PR \K 1DM] "RSKR' CLL J:>T RHK 4 /KR: PR NJR] Pड़]T' / 0)K] KA V]D: ^'L J'N: /KR:

18 PKड़] L'T 1 SIG-SIG <R!R] PH1/C] J:YT 4 /?Lड़B' DBR 0)KL G'L HLYT K] /KR C:L] MID Pड़] G'LK 4 KLNL JRBR] NH] J' / 1DM] J'TK, /KR: G'N:> *K 4 L'K]N /!]R'-!]R' B"]KT G'L 4 1G:/ J: KA \K): MLड़ RHK 4 J.N / MLड़ PR <BML 1 H]Y:SLK TA /H] 1DM] K' DBR- DBR!R] KLNL PT: NH] RHK 4 NH] J:N] / 1DM] KTY "RLLP]T ^A G'LK 4 KTH1 N1K:YL /KR TA N' KA RHL *K! "RC:NK /KR D'H $RS/ S]HR] 9WLK 4 I $R B'S] K:L )]KLK NH] 4 / KN'K OR 1G:/ B"]L TA /KR KL'J:?]R H1"RY LGLK 4 J:ड़K P]YR ML]N >JLR]Y: PSRL *LK 4 ^R]SK P*]Y:K K:R#' K1H'S NH] RHK 4 M' L:GL ^LRK: BS DBR' S/ D'.: RHL *LK 4 "RPR:!K \K): IHL RHK 4 \H]W:M KKK B'R KKK 1DM] K' S:M:N!]N:YL RHK 4 <'R: LG PH1/C]T' /KR 1%IK: B"]] G'LK 4 1 S1NS:N Pड़L *LK 4 R:T] KA I JGH Bड़ ^Y:/N LGKT RHK 4 S/ N]KL] G'L: PR /KR $R KM] G'LK 4L'K]N "R.N / "RDH' DBR 1YL *L 4 BCLH: BH1T DBR B1^:>T RHK 4 P1L]SL KTH1 NH] *LK 4 S]K K:TK DLK:N DCड़], <R-D11R SB BID RHK 4 ): K1KBRL NH] D'.:>T RHK 4 J:]M' /HL SB D1BKL HLYT 4 NM$LR]Y: Sड़K PR / "RSKR' CL J: RHL *L 4 KKK B'R "RPNL 1V:J S1N] KA P*1"RYN' 1B] RHL "R*] 1 J] S]N RH] J:> 4.)-.) S1N] KA *:T]!ड़K] 9WK 4 /KR <R "RDHLK "RDH: RH] G'L *LK 4 /KR: ^RLS ^'L CL J:>T RHK J' 1B / BC] G'L 4 1B K]*1 NH] H'TK 4 / SK1%L <R PH1/C] J:YT 4 W]K T.N' / 1V:J S1NLK 4 1V:J P:*:/ S/ 1YL *LK K]*1 B:JL RHK 4 /KR J] SN:K S]N 9WLK 4 / PL)] KA T:KLK4 D'.'LK NH] 4 /KR: "RPN <RM' K]*1 B:JL HLYT4 / B"]KT G'L4

19 K' *]? - P:*:/ P1*LKK 4 /!1M] KA D'.LK 4 \K 1DM] W:"] *LK 4 / KLNL JV:B NH] D'LK 1 B"]KT RHL4 "RY K' *]"RY? W:"] RHA4 - /KR \H] 1D'%S/ / ^Y^]T ^A G'L 1 "RPN C:L] T'J KA D'LK 4 / 1DM] "RPR:!] B10: 4 "R.N J/ / 1DM] 1B]KA /KR: <'R] LK TA / KTBL NH] \TK4 1B R:T]-B]R:T] M1S]BT M' Pड़L LLKK NH] N]KLK *K 4 / DS' $'G 1GB B"]L HLYT K] PL)] KA T:KLK4 T:K]T' / 1TIK]T ^A 9WL4 / 1DM] DCड़L 1B] RHL *LK 4 / ^:GL 4 / ^:GL J: RHL "R*] R:M^RLS (१९५१- ) J]L:!N1&: (N'P:L)4 \M.\., P].\C.$]. (M:ND)4 G:M<R JNKP1R DKN]K, 1IJ1R M:S]K, 1IGN N'P:L KML:D])4 MCL]K KMT]: ON:>T!1/1 (KV]T: NH], 1B NH] KV]T:), TLR: SIG' J\BC R' K1JB: (K?: MK?]L] "RK:DM] P)N:, १९८४), MLMK P<LKT "R!R (G]T, GJL १९८३), (KV]T: १९९० I.), R:N] (N:)K), \K): 1/R (N:)K), MH]&:S1R \VI N:)K (N:)K (K?:- MK?]L] B]C RM:9ID:

20 S^K B]SRL-B]SRL SN JNKP1R LLK (M]?]L: LLK J)-J)]N N'P:L] KMT]: 1JKL!N1&:, JNKP1R!:M R YS @^RMRK: N:)KHR1 ("RN1V:D)4 MK?]L] (N'P:L R:JK]Y L:B:K!:N (KV]T: M:?1RJ]K CC!R] M:?1R ), N'P:LM' MK?]L] MK?]L] LLK ^:V, ^IG]M: (1L'. G:M<R २६ @PRK:%N, १५ @PRK:%N4 1/J1R MK?]L] "RIJ1L] N'P:L] M:S]K/ @PRK:%N4 "RN1V:D: ^YL, "RB ^YL ( NH] 1B NH] K MN1 KYL N'P:L] "RN1V:D) N'P:L @DV:R: PH]L B'R १९९५ I.M' <L&]T ५० HJ:R ):K:K M:Y:D'V] PH]L S'V: MK?]L] PR]&D, 1KMT] S'V:K L'L N'P:L V]K:S S'V:K L'L \VI N'P:L] MK?]L] २०५९ S:LK MK?]L] @DV:R: M]?]L:

21 @DV:R: %'.R M!1R]M: २०६३ S:LK M!1R]M: 1YLJ]T KV] MK?]L] ^:&:K S:M:J]K S'V: : JNJ:T] JNKP1R, JNKP1R LL]T KL: JNKP1R, MK?]L] JNKP1R, 9PK1LPT]- MK?]L] "RK:DM], N'P:L, N'P:L MK?]L]?:I PR]&D, SC]V- D]N:N:? ^GVT] SM:J G1W], JNKP1R, V:L SM]T],!N1&:, MK?]L] V]K:S KL&,!N1&:, N'P:L MH:SI<,!N1&:4 H1GL] PR BHKT GIG:- R:M^RLS H]R:MN 1> 6IS] G'L "R*] W'WR B:L] B:IK SIG4 /H] W:M TI \K TR6: RHKK, W'WRB:L] B:I SH:N1^1T] D'.CN' RHKK4 TI B:T B]Gड़] G'L *K4 D1NB D]% 1G] L:G] G'L *K 1 H]RB:K' ^]TR 9W] G'L *K- 1B KLN: KA RHT G SLN:B:IK' V]N: /...4 K\K): S]N'M: D'.N' RHY J:H]M' BRLVR] "RSPL HL>T G'LK 1 KT'K T \H] SIS:R' SI V]D: ^A G'L RHY4 1 T\/ )PB:SI PH]N' / K\K B'R SLCN' RHY4 KTC MN M]L] G'L TI...4 SN SNK' K' PT]"R\TK4 KN] MNLRIJN KRB 1 <1R] 1\B- H]R: MNK' TL& VIGL: NI.४ M' PKS] G'L RHY4 SMY T]N BJ'K RHKK4 PR \KSR] W:"]] SLN: /KR: K]\ N]K L:GL RHKK4 \H1 D11R' J' 1N B:I S^ B)LH]K'/ H:K P:ड़KK4 NH] 1B

22 C:HVL:K D'HM' RGड़: LKK, J'B]M' M:RKK M1D: J.N / \H] D1H:R] PR 1\L T G1M S1M W:"] "RW:R- SN S1^G H]R: /KR: "RPN: D]% KA L'LKK 1 / WMK] G'L RHY4 H]R:K' \.NL MLN G1D-G1D: J:>*K SLN:K KRKT4 / LL)PL) ^A G'L RHY 1 1I.]K DA SLN:K HMDYM' J'N: PKS] J:\ C:HN' RHY4 SLN: /KR: LA DB MHL: PR SJ:/L \K): KLWR]M' LA G'LK4 / KLWR]M' J\B:SI <RK V:T:VR#K' JICB:K L'L NJR].]RCN' RHY- 1W, D% KLWR] 1R RHKK, J:H]M' HIS], 1B] RHL *LKK4 6ISL RHKK4 SLN: V:ICL *L]H \H1 D11R' J' /KR RIG /T'K S:6 NH] RHKK, 1 N' 1N *Cड़] JK:I LB-LB / KRKT B10:>K \H] *Cड़]M' KLNL J:N NH] HYTKK T\I / S^S/ BKSL KR\4 B:DM' /KR: SLN: S/ PT: CLLK, S^ ^')] G'L:K V:D' H:RL-61RL LLK /KR: LG "RBKK4 \H]SI \K B:T T JRBR RHKK- SLN: 1N B:I JK:I TLड़L- MCLड़L NH] G'L] RHY, V:ICL *L]H4 /KR "RN1H:RK T'J \.NL DPDP KRKK 1 S\H T'J H]R:K' /KR: D]% K\N' RHKK4 PH]L S:I0 SLN:K SIG ^A V]TBA C:HKT RHY H]R:4?:K] H:R] G'L *L \H] MH:NGRM'4 B:P M:YK' KM:\K N:M PR DB HJ:R )K: LA 1B] G'L RHY4 /KR GCI1 S^ KM:> *K, KHN' RHKK KLNL S'WK BIGL:PR L].:P"]] K' K:M *K D]1 D'BC4 MN T RHK J' V]D'%' 9ड़] J:>, Bड़ LLK /KRL G:MK' "RRB G'LK\4 V]D'%M' P:> T HL> *K, M1D: KM NH] *KK4 <R- PR]V:R S/ DBR4 / SLCN' RHY- 9ड़:NK B:T B:DM' D'.L J\TK4 \K B'R GCI\/ S^K B:TK' ^J: L] 1 CL] 1\L, S' 1> D]N ^A G'L *K, M1D: /> S'WK /> W:M K:M NH] ^A SKL4 / 1B'-1B' T:B' DLSRK' R.] L'N' RHY4 / BC1 G'L RHY 1 6'RSI SR]1 KA K:M.LJA Pड़] RHL *LKK4 RHB:L'A GC1K.LL] RHKK 1

23 .\B: L' S'HL KH]YL K:L /KR' S^K' /H] W:M.: LKK4 M1D: T HL>T' *KK4 K:M NH] ^')CK T KT'K D]N )]KT /...4 SLN: B:I )LKKT *K T /KR ^IG ^A J:>T *K- K] SLCA LGLH14 19N', Pड़TK N'4 H]R: RHL "R*]4 9M'R ^A G'LK, B:P-M:Y KTBL V]1HK L'L KHKT *KK /KR: "RPN MNM' K] 61RK *K K] NH], VRLBR] MN: KRKT 1\L "R*]4 R.KT "R*] H]R:...4 1> 9\H N:R]K SIG...4 K] ^'L B:BB S:H'B, 19 S'J PR - KHKT SLN: "RPN S:ड़].LLA L:GL4 S:ड़].LLL:K 1 N]C:IK S:Y: S'HL4 H]R: \.NL C1PC:P W:"] SLN:K N]H:R] RHL *LK4 / ^RL4 BJKT "R*]- /HN' HVS] S^ "RBKT "R*]4 D:R1 P]BKT "R*], S]KR') Jड़BKT "R*] 1 K.NL KA "RIG PR RGड़] *]LM]L: DKT "R*]4 NLCKT "R*], N]*Lड़KT "R*] 1 <I)L TB:H K\N' RHK*4 /KR: N' HM K]*1 KH] SKKT *]EK N' HMR B:I4 ML) P:> D'N' RHK* /4 >\H *K \H] J]VN 1 KN'K K:L ^A SLN: H]R: D]% TKKT BJKT "R*]- "RH:/ \H]?:LL K:DLS/ ^RL V]%:L DLDL] MKD:NM' "RPN: VKSB:L' \K H:? W:M.LJA 1\L *]- I "RH:IK ^LL:PN "R*] 1 "RH:IK >\H ^LL:PN HMR: ^]TR!R] H]L: D'LK "R*]4 HM \.N!R] S]HRN MH%BS KA RHL *]4 I S1.:N1^BT]K S]HRN?]K J' 1>!R] HMR: NH] ^')L *L, PT: NH] "RH:/M' K] "R*], 1>S/ "RH:/ HMR GH]IK] *], HM C:HB "RH:/ 1B], KMS/ KM \K B'R4 H]R: T 1R ^A J:>T "R*]4 I K] ^A RHL *KK4 9N): H1GL] BHA LGLK HM KLN: 1B] SKK *]4 1> \K D]N "R\B:L' KT'K J1)CN' *], I T S^ D]N KHKT "R*]4 NH], KTH1 6'R CR]T D'.:/T T N' I...4 SLN: H]R:K' G1N!1N KRKT D'.] 6'R )LKKT *KK- "RH:/ SLCKT HYB, HMR 6]% D]NH1I KLN: DA SKB4 B:BBJ], HMR: L'L

24 S^ *KK N'4 HM T:H] MHK "RPN B:>K' "RH:/K P:> DA D'BK, "RH:/ /H]N: "RB]YC, HMR: N]K L:GT4 1B H]R:K' MLN M:N] J:>T *KK J' KLNL L:>-LP') SLN:K MNM' NH] *K4 S:IC' / B:<, S]IHK H'IJK V]C KLNL "RPN' SN HR]N.LJA C:HKT "R*], JKR: SIG S1. D1.K GP KA SK\, MLNK P]ड़:K'/ B:/)] SK\4 / DA DKT *KK4 /KR NLKR], SIGM' <)L J:>T P:>, K]*1 S1!] NH] RHK* /KR:4 / SLN:K'I *:T]S/ S): LKT "R*]4 PH]L B'R SLN:K'I *:T]S/ LG: /KR: BL! HL>T *KK, R:HT ^')KT *KK4 MK?]L]M' GJL 1 \KR (१९६७- )MK?]L] ^:&:, KL:, 1D] K:JM' SM:N RBP'/ RBPM' J:>T V].SI.२०२४ S:L ^:DB १८ GT' S]RH: J]L:K G:MM' L'N]H:R 0: *]YN]4 SRL 1 ^:&:-%KL]M' L].N]H:R K?:, KV]T:K L'., "RN1V:D 1 MK?]L] 1 N'P:L] D1NB ^:&:K S1PR]C]T *?]4 १,२,३,४,९ 1 १०K MK?]L] T?: १० V]&YK L'.N S'HL K\N' *?]4 H]NK \K 1 \K "RNBD]T *N]4 L'.NK "R^]NY 1 SM:C:R-V:CN S'HL *?]4 N'P:LK PH]L MK?]L] 1 ET]H:S]K MK?]L] MH:KV] SH]T "RN'KL N:)KM' "R^]NY 1 KA C1KL N'P:LS/ PH]LB'R MK?]L] G]TK KKS') KL]Y1G] D1N]Y: S'HL J:>T *N]4 1!: "R!]K KKS') \LBM B:HR ^A C1KL "R*]4 M]?]L: JLड़]

25 "RB:J G:MK "R*]4 MK?]L] 1 SM:J MK?]L] S:M:J]K MK?]L]M' GJL 1 \KR \VI D'.L:PR G]T 1 GJL D1NB SHLDR' B10:>T *KK4 M1D: MK?]L]M' G]T RBPM' CLKT 1\L "R*], J.N K] GJL NV]N RBPM'4 \.N D1NBK'/ \KW:M D'.L:PR \N: LGKT *KK J'N: G]T-GJL KLNL M'L:M' \K-DLSR:S/ B]*1ड़] G'L *L4 M'L:M' ^LT]1>T-^:SKT GJL "RRBD]S PH1/C] G'L4 GJL PLL-B"]L 1 J.N B'S J11N ^A G'L T/ "RPN B]*1ड़L SHLDRK'/ TKKT G]TK G:M M]?]L:!R] S'HL PH1/C] G'L4 J.N D1NBK ^') ^'LKK T/ K]*1 SMY D1NBM' "RPR]CYK BNL RHLKK4 M]?]L:K M:)]M' PLS:\L G]T \KR: "RPN JGH KRA 1\L RBPM' S'HL D'.LK4 M1D: J.N D1NB \K-DLSR:K'/ LGS/ H]Y:KA D'.LK T.N B10B:M' "R\LKK-1H] R' B:, HMR:S^M' \N: BKR K]\K, HM D1NB T/ SHLDR' *]! TKR: B:D M]?]L:K!RT]PR $'GS/ $'G M]L: D1NB ^:V'/ 1G:/ B"]KT RHL "R*]4 G]T 1 D'.L:PR "RPN PLS11 "RSR] PBR:PBR D'.B:M' "RBKT "R*]4 G]T \N: LGKT *KK J'N: 6BLK'/ SK/T]KA SJ:/L S'JC) HL4 M]?]L:K G]TM' K:/)LSN B:T J/ KHL J:>* T/ 6BL'SN MLL:YM ^:VM'4 \KR: HM \HB TRH'/ KH] SKKT *] J' G]T 6BLK LTM:R:PR CLBKT LLKK'/ ^:VK U/C:>!R] PH1/CBKT "R*]4 \H]M' M]?]L:K \VI M:NV]Y ^BM]K: KRKT 1\L "R*]4 J:H] ^:&:K G:R]YLM' R]DM 1 M!1RT: HL>T *KK, /H] ^BM]PR PLS:\L K):H-!R:H ^>\ NH] SKKT "R*]4 KH] J' G]TM' T/ L:L]G1R:/SK 6BLJK:/ / T:KT *KK J' M:*.:>T K:L J/ GARM' K:/) "R)K] G'L T/ TKRL GL:KA KA DKT *KK4 GJLK BGY-B:N] D'.B:M' ^LH] G]T'JK:/ S1R'BGR LGKK, \H]M' G]TSN NRM:H)] NH] HL>T *KK4 9SR:H MR1^BM]M' PLS:\L ^'L:K

26 K:R#' K]*1 HL>T *KK4 I B'S] RHL "R*], T'/ JB K1* N CL'G] TL Y' TLV:R CL'G: SN T'J T'VRB'S] D'.B:M' "RBKT *KK4 M:NL J:>T *KK4 GJL KH]TH]/D'R] M:HCL N:C] 9WKT *KK, \H] B:TS/ HM KTH1 "RSHMT NH] *]4 M1D: B:T S'HL B'S!RGR KHL J:>T *KK4 KHB:K J' GJL TR11R]JK:/ S]!' B'! DKT *KK L:>LP)M' B'S] NH] RHKT *KK GJL4 M]?]L:K G]T 1 GJLK TRH'/ J/ D'.BA C:H] T/ I KHL J: SKKT "R*] J' GJL 6BLK TR11R]JK:/ KRKT "R*], J.N K] G]T TR11R] S'HL 6BLJK:/ ^/JKT "R*]4 MK?]L]M' RBP'/ GJL 1NH] V]!:JK:/ ^LH] KM L].L J:>T RHL HL, M1D: I V: N'P:L] GJLS/ KTH1 KN'KL 0BS NH] D'.B:M' "RBKT "R*]4 \KR K:R# >HL ^A SKKT *KK J' N'P:L] 1 MK?]L] T]NB ^:&:M' ^'L *KK4 KRCN]H:R N'P:L]K MLT]R:M 1 MK?]L]K PI. J]VN 0: *?]4 MK?]L]YLM' GJL 1B \TB: L].L J: C1KL "R*] J' \KR SIRCN:K M:D' K]*1 KHN:> D]NH]M' $]B]Y: B:RBJK:/ LGKT "R*]4 \HNLM' YD:KD: GJLK N:MPR K]*1 \HNL P:/T]S^ "R^R] J:>T "R*], JKR: D'.L:PR MLN K]* N ^>\ J:>T *KK4 KT'KLGL)'K RCN: D'.L:PR \HNL B10:>T "R*], J'N: /LLKN] DB- DB P:/T]VL: \K): SMBHK'/ GJL BB0KT *?]4 HMR: JNKT /LLKN] GJLK'/ DBR'S/ D'.]KA /H]M' "RPN *:/)B %1RB KA DKT *?]4 J/ MK?]L] KA CLKT KLNL \KB'R DB-C:R]): GJL D'.] L]"R\, T/ HMR: JNKT /KR:M' GJLK KLNL NH] RH] J\TKK4 T'/ GJLK NV L'L J/ K]*1 KHL J:\ T/ V]N: KLNL K\N' HM \H] TRH'/ "RPN V]C:R R:.A C:HKT *]- GJLK PH]L DB P:/T]K M]LL RHKT *KK4 \K, DB V: "R!]K S^ P:/T]M' S0]Y: RHLH1PR S:0] PH]N1K V: KH] M]LL RHB:K C:H]4 DB-

27 DB P:/T]M' PH]L P:/T] RHKT "R*]4 M1D: DLSR P:/T] V: KH] J' P*]L: P*1"RBKT CLKT *KK4 I T/ ^'L GJLK M1H-K:NK B:T4 M1D:.:L] M1H'- D'L J:\ 1 /KR J/ GL+]1>T V: BC1>T RH] J:\ T/ D'.B:M' GJL LG]TL / G]JL ^A J:>T "R*]4 T'/ K]*1 K]*1 SM!:NL CL)JK:/ GJLK @PRV:HMY S:/CM'.C:.C BKSKT CL] J\B:K C:H]4 GJLK P:/T]K'/ H]S:B'/ J/ D'.L J:\ T/ KH] SKKT *] J' HARK S]R:9RJK:/ I CLKT CL] J:>T *KK4 HARK PH]L S]R:9R J:H] TRH'/!RT]K *:T] C]R]KA /H]M' KLNL C]J JNM:/L J: SKB:K KRKT *KK, TH]N: GJLK PH]L P:/T] V: 9W:N KRKT "R*], DLSR P:/T] HARK DLSR S]R:9RK "RN1KR# KRKT PH]LM'.S:/L B]JK'/ TLPN DAKA P1N, 1GB B"]B:K KRKT "R*]4 GJLK DB-P:/T] "RPNH1M' RHKT "R*] 1 \K-DLSR:K @S?:P]T KRKT S'HL \K): DKT "R*]4 \KR: DLSR TRH'/ \H1N: KHL J: SKKT "R*] J' GJLK PH]L P:/T] KNS:RS/ N]K:LL L:LLL:L LLH RHKT "R*], DLSR P:/T] /KR: 1K:RD]S B"]\B:K L'L Pड़A VL: <NK SM!:NL CL) ^'L KRKT "R*]4 G]TK SMJNM' MK?]LS^?Lड़' BGY-B:N] B10]TH]/ 1S:N]S/ GJLK SMJN KRA LGKT *?]4 T'/ S]IH, W:K1R, $X @PRV:S], $X. $X. 1D] MBLT, G]T RH]TH1 GJLM' S'HL KLM CLCLN]4 /HN L'L HMR I GJL L].B:K TCR-TR]K:K M:D' K]*1 KHB ^A SKKT "R*], M1D: NVS].11S^K'/ ^R]SK I K]*1 SHJ B10:>K4 S^ \K-1! H:? GJLLM' "RJMBKT P:/L G'L:H "R*]4 JNKV] S'HL ^GV:N HMR I M]?]L: KV]T: GJLK SIRCN:M' L].N' *?]4 M1D: S]Y:R:M 0: V]ML SN K]*1 GJLK:RK RBPM'

28 J:>T *?]4 /N: SLMD'V, $X.K'D:RN:? L:^, V]YLG], B:B: $X. V]^BT] H:%M], RM'%, V]D'H, $:.R:MD'V 0:, RL%N JNKP1R], PI. NV]N, %%], LLN, J:6R], "RJ]TK1M:R 1J:D, "R%LK 1D]SM'T KT'KL GJL MK?]L] GJL-SIS:RK'/ DKT 1\L "R*]4 GJLM' MH]L: BH1T KM D'.L J:>T "R*]4 MK?]L] V]K:S BHR:>T १५, २०५१ CKTK GJL RBPM' BHR:\L "R*]4 ३४ GL) "RLG-"RLG GJLK:RK \KW:M ^'L SM:YLJNK I PH]L V:NG] H\T4 \H] $:. %'6:L]K: \K MH]L: RBPM' GJLK ^'L]H "R*]4 \H] 1!:RPR N'P:L]M' MK?]L] GJL DBGL) 1L'. S'HL L].:\L "R*]4 PH]L MN1 २०५२ J'W २७ GT'K 1 DLSR $:. R:MDY:L २०५२ 6:G1N २६ GT'K *])61) 1NH1 GJL BHR:\L HL\T, M1D: TKR J:NK:R] \H] L'.KK'/ NH] *KK4 H/, S]Y:R:M 0: SRS K BHR:\L LLKV'D 1 L:LK]L: MK?]L] GJLK DA BH1T K]*1 6R]*:KA KHKT P:/L G'L "R*]4 \H]M' SRSSH]T V]YLG] 1 1L'. S'HL MK?]L] GJLK KRB:M' S6L ^'L "R*]4 MK?]L] GJLK V]&YM' I KH] SKKT *] J' MK?]L] G]TK.'TS/ HLGR M:)]M' MK?]L] GJL B"]]RHL "R*], B"]]\RHL "R*]4 GJL १ J' NH] $:>N NCCLK / ^GT: /!:M] K] \KL G:M J/ $:H] N' SKLH1/ T/ /"]N' RMN:M] K]

29 JTA H1"R\- TTA RGड़K\, / K:M] / KL:M] K] J.N B).:R:S/- NKL] S^K D1L:R LGK\, S' K:K], S' M:M] K] SLN]T S'HL %R:B BNK *K %:SNK'R SNK] D]YC <):<)] J' ^')\ S', 61S]Y:H] K] D:M] K] PL.R]K R.B:R] P\B:L\ L]"R 6'R G):G)] <L/)N' CL]YC, S' PLW]Y: S' B:M] K] P:G 9T:R]KA KBD] G'L S'HL "R.:ड़:M' =:H] SKL N' KRTK /HN S1N:M] K] (V].२०६२/०५/३०) GJL २ MLN J/ K:R] "R*] T/ CMड़] GLR' K] KRTK? MMT' J/ "RR11\L T/ M:\K KLR' K] KRTK? GGNS/ 9TRK M'< NYNM' J.N S:/C]KA K'HNL C]R]KA JNML ^LR' K] KRTK?

30 N]M P]B]KA M:H1R S'HL PC:BKT 1\L *] T/ K:/)K'/!:+KT $'GK'/?Lड़' "R+LR' K] KRTK? <:MK S]/CL!RT] *Lड़] N' JKR: KTC ^RLS: TKR: L'L BNS]K S1"RDGR BLR' K] KRTK? 1G] P]B]KA BNCN' *K J' *:T] TKR: 1G:/ GLH]Y: 1/.]K NLR' K] KRTK? TKYL L:GL ^'L <RM' J:B]ड़ CLR' K] KRTK? (V].२०६२/०५/२०) %1^K:MN: CMKKT D]PK'/ D'.]KA J'N: K]ड़:-MKLड़: KA "RPN K]ड़:-MKLड़:K'/

31 KRB:K L'L C:H] N' 1/R K]*1 "RPN: ^]TRK M:NV]Y >JLTK )'M] KN' 1/R 9SK: L] "RPN:K'/ S^K MN-MNM' M1SK: L] >\H "R*] %1^K:MN: D]1B:T]K- D'HR] D]P JR\ N' JR\ MN!R] SDT] RH\ 0]LM]L K]\K T/ "RPN: >JLTM' RHN' M'): NH] SKK* SIS:RS/ ("RG]L: J]K 0:PR MLIG]Y: : MK?]L]K S1PR]C]T N:)KK:R, RIG \VI MKLLRIGK 4 LLK PR GI^]R %L! 1L'. 4 MK?]L]M' 13): N:)K, 19): \K:IK], 14): 1 10): R'$]YL 1 1K:%V:#] 4 S]N]YR 6'LL%]P (^:RT SRK:R), >I)RN'%NL?]\)R 1D] S/ 4 L].]T PR %L! MLG]Y:K २० JNBR] १९४६ M' M!1BN] J]L:K MLIG]Y: G:MM' MLIG]Y:J] MK?]L] 1 N'P:L] ^:&:K J:NK:R 1?]Y')R P)K?: L'.N 1 %L!K *?]4 9P:!] 1 २००६(S]N]YR फ़'LL, M:NV SS:!N V]K:S V]^:G, ^:RT SRK:R), २००५ I. M' MK?]L] ^:&:K @PRBL! 9N:P PRV:H: (9V: PR]&D, PRV:H:), ^:N1 KL: (KL: J:NK] JNKP1R), २००४-

32 P)N:), (K)]H:R K)]H:R), २००३- GLP]N:? N'P:L), C'TN: (C'TN: SM]T], P)N:), S]Y:D'V] (B].\S.$].P]. २०००- C'TN: SM]T] (C'TN: SM]T], P)N:), J]L: V]K:S!N1&: (J]L: V]K:S SM]T], JNKP1R), १९९९- S'V: S'V: DR^IG:), १९९८- RIG 9P:!] MK?]L] PR]&D, R:/C]), १९९७- १९९१- ^:N1 KL: V]R:)NGR (^:N1 KL: PR]&D, B]R:)NGR),१९९०- SM]T], १९८५-1RLH# १९८३- VKD'H] @SM:RK SM]T], R:/C]), %L! SLH'S: \K): ET]H:S]K V]RH:: M]?]L:K \K): LLKRBP, S:M: CK'B:: \K "RVLLKN, SLH'SK K:L 9GN:, %]VK G#, M!1BN] \K): NGR "R*], HM JNKP1R *], I JNKP1R "R*]4 H]NKR DB ): PL?] /KR: 1/GNK B:RHM:S: 1 K:WK LLK LL]T N:R:Y# M]?]L: DR^IG:K MK?]L] "R*]4 H]NKR DB ): K'R \M.\. "R*]4 H]NKR KKK): 1L'. 1 K]T:B 1 H:YR PL?]: N:)K: /KR: 1/GNK B:RHM:S:, J11YL KIKN], G:M N3] S1TY, K:WK LLK, /R]JNL K:M, R:J: SLH'S, KML: K:TK R:M, 1 S]T:, \K KML NLRM', PB& J:ड़ K] M:< *1TH: <KL, /.:L] M1/H D'.K *K4 I S^): KKK B'R 1 KKK W:M.'L:\L G'L "R*]4 )B)L T:GK

33 \K): /R, L'VR:H \K): >JLT, GLNBK GB:H, HMRL J' ^KY:, B]RJB, B]L)B 1/R B:BB, M:M: S:V!:N, D'HPR KLW].S: D]"R, 1LBK BLR], ^BTH: C:H' "RSCC, 6LNK KR:M:T, \K): BT:H] 1YL *LY, M:L]K S^ CL G'L:H, ^:&#K DLK:N, 6G11 1YLJN 1 ^:&#, ^BT, \K )1Kड़: P:P, M1HK BC:BH S]T: R:M, /.:L] <KL 6Lड़Y *K4 I S^): MIC]T ^A C1KL "R*]4 २५ ): CCB)]Y: N:)K: L)R P)R "RH:/ KRB, B:"]] 6'R OTY, \K <R K:NN \K <R G]T, S'R PR SV: S'R, I G1R.'N' K:N *'D'N', 1B KHB MN K'H'N LGK\, NV <R, HMR J'T\, B'CN: G'L\ B]TMLHN: GB\ G]T, MLड़ PR, KKR L:L 1D]4 I S^): CCB)]Y: V]?]PR.'L:YL G'L "R*]4 ११ ): R'$]YL N:)K: 1LBK BLR], I JNM HM GM:/L, N:KK PBR:, 6)6)]Y: K:K: 1D]4 I S^): ): P)N:, DR^IG: 1 ^'L "R*]4 MK?]L] "RK:DM], NI V]D'HK NGR]S/ (KV]T: MK?]L] ^:&: @SKBL PL?]), LLKV'D (MK?]L] K?:: Jड़] G'L,!:R, \K D]NK J]NG], BNKY: S1G:, B:LBK ^]T, 1D]4 L<1K?:: $PLR%I., M1HC]ड़: 1D]4 MK?]L] LLK RIG, M]N:P, JNKP1R, M!1BN], M]?]L: MIC, M!1BN]4 1 S'M]N:R S^M' 0: : 0: १९७५ I. M' HM J11YL KNKN] N:MK \K): N:)K L].N' RH], J' /H] ^'L RHY 4 \H] MK?]L]K J]VK:ITJ] "RPN

34 KRKT L].N' RH?] MLIG]Y:J], M]?]L:ICLM' \.N /HN "R^]N'T: NH] L'LK "R*], J' \KR T'JK'/ SKT 4 I B:T HM "RPNH1/ MHSBS K\N' RH] 1 TH]\ S/ HMR 1/.] \H] B:TK.LJ KRKT RHL, J' /H] N:)KK "RN1RBP KLNL "R^]N'T: ^')]T\ 4 /N: M]?]L:ICLM' "R^]N'T:K KM] NH] RHLKK "R*], M1D: S^K J]NG] 4 K]\K T/ \H]W:M \KR: ):>MP:SK RBPM' D'.KT "R*] 4 T'/ JH:/ KTH1 NLKR] ^')] G'LKK K] / K'/ T]L:IJL] D DKT "R*] 4 DLSR KLNL I NH] C:HKT *KK, J' HMR B'): RIGMICS/ J1ड़L RHY 4 K]\K T/ MK?]L] RIGMIC K'/ / NH] *KK J' /KR: RLJ] RL)] D SKTK 4 T'/ RIGMIC K' *Lड़ B:L: N:M "RNG]NT "R*] 1 J1)L RH B:L: N:M 1/G1R' PR GNL 4 \HN 1/G1R'PR GN B:L: N:M "R*] "R^]&'K, M1K1L, SITL& ( M!1BN]S/ ), ( JNKP1RS/ ), SIJ]V, K]%LR ( P)N:S/ J]TB, KML, ( ) 1D] 4 \H] KH]Y: HMR: ^')L NH] "R*], M1D: "R*], J' / KHN' RHY- SR, HMR <R <LI<CR "R*] 1 HM 1R. K'. KXL'J M!1BN] M'I P=KT *] 4 KLN B].\S S].K 4 HMR: D]SS/ KLNL NH] "R\B:K K:R#'I K]*1 K:LK B:D P1N: B:JL HM N:)KS/ S'HL J1ड़L *] 4 KLN M!1BN] BH1T.1%]K B:T

35 @PRK:% KLN L K HMR: LG 1\L RHY S' / N' KH] P/LK 1 N' HM BB0] SKL]ऎ 4 M1D:, \T'K J:NK:R] ^')KT RHL J' N:)KK'/ M!1BN] J]L:M' BH1T BN: D'LK "R*] 4 B]J1L]Y: ^CJ]K PC:S): %L K\LK "R*] 1 S^M' \KR SH^:G]T: *KK 4 M1D:, I HMR RHL J' \KR \KL): %L HM N> D'. SKL]ऎ 4 T?:P] \T'K ^K\ G'L J' \KR LGN B'JLड़ *KK 4 HMHB/ RHB' K\LH1/ 1 >HL N:)K KR]T' RHL 1 T.N J/ MIC PR ^') N> HL>T\ T/ >HL "RSI^V' B:L: B:T ^ J>TK 4 S' ^'LKK NH], \KR:S/ MICPR ^') ^K\ G'L, M1D: KH]Y: NH] "R*] 4 H/, "R*] 1995 I. M' M]?]L: SM:RLHK "RVSR PR HMR' N:)K /R]JNL K:MK MICN NGR ^VN, M!1BN]M' HL>T RHY 4 HMHB/ RH] 4 J:H] M' DRLG:K K'N' *L 4 /H] N:)KM' BNL RHY JKR DKN]K J:GR# 1 DKN]K S'HL K\N' RHKK 4 K]*1 D]NK B:D G:M N> S1TK\ K MICN D'.L]YKK /HL M' G:MK T]N): B]Gड़L Y1VKM' S/ \K): B]Gड़L Y1VKK ^BM]K: YKH K\N' *L 4 /H] D1NB M' KYLG'L "R^]NYK BDKLT I HMRL MLN M' BKS] G'L 4 B:DM' B]H:R SRK:R Y1V: P)N: D]S S/ 1YLJ]T M' \K B'R 6'R HMR' L].L N:)K HMRL J' S:M ^KY:K MICN NGR ^VN, M!1BN]M' HL>T RHY 4 HMHB/ RH] 4 J:H] M' K' ^BM]K: RHK 4 MICPR \KR: D'.L:K B:D HMR: Bड़ "RPSLC ^'L RHY J' J]VK:ITJ] \H]W:M N> *?] 4 / J/ 1> \H]W:M RH]T?] T/ \KR "R^]NY D'.]K "RPN B:T <1R: L]T?] J' M]?]L:ICLM' \.N /HN "R^]N'T: NH] L'LK "R*] 4 BH1T 1 KR B:L: "R^]NY K\N' RH\"R 4 T'/ HMR: KH Pड़L J' K' ^BM]K: \HN DLSR N> K SKK\ 4 \KR B:D KRG]L 1!:R]T N:)K D1LH: P:GL ^ GKLK M' S'HL "R^]NY K\LK J' HM N> D'. SKL]ऎK 4 H/, M!1BN]K

36 @%R] D]PN:R:Y# S]IH J] S/ J.N B:T ^'L T/ KHLN] J'.:SK N]K "R^]NY K\N' *L 4 /N: \H] B:TK K.NL-K.NL 9W]\ J:>T "R*] J' "R^]N'T: T/ H:?K KWP1TL] HL>T "R*] 4 /KR: J'N:-J'N: KHKT *KK T'N:-T'N: / MICPR KRKT "R*] 4 J/ >\H B:T *KK T/ ^BM]K: J.N DB 1DM] KRKT "R*] T.N K]\K KKRL N]K 1 KKRL B'J:\ ^ J:>T *KK? \H] 1!:R PR "RPN HL>T *KK S' M:NH]): Pड़T 4 1 T'/ / /HN K SMJN K\N' RHY 4 6'R 2005 I. M' R:M:NND JNKP1R!:M ( N'P:L 1YLJ]T SM:RLH M' N'P:LK KLLK:T:, DR^IG: 1 M!1BN]K )]MS^ ^:G L'N' *L 4 M!1BN]K RBP P/N' *L 4 K:R#, /H] SMYM' "R!]K:I% "R^]N'T:S^ M' RHKT *L T'/ K]*1\ NVK'/ SM:V'% KR Pड़LK 1 KMLK N:)K GLR.!I!: TKY:R ^ G'LK 4 \H] N:)K M' / ^BM]K: K\N' RHY J' K:6] RHLK 4 MK?]L] RIG JGTM' NV P]=]K KT'KL LLK *?], J' LG:T:R K:J K RHL *?] M1D:, /H] KT'KL K:R#' "RPN: D]S.]ICKT "R*] 4 \K T "RPN RIG *KK 4 DLSR JR:/L G'L "R^]Y:NK D]PK MK?]L] RIG JGT PR Pड़L "R*] / 1RL *KK %1R11T M]?]L:K \K): *L) *]N G:M <LI<CR S %1R1 HL>T *KK 4 "RPN N'NPN' S/ G:MK RIGMIC S/ J1ड़KT, "RPN J]L: M!1BN]K NGR SC]V BNL 1 M' \KR P:/C S:LK "R.N TK K' /KR KHL J: SKKT *KK 4 /T S/ PR "R^]NY S/ HL>T CYN "RIT]M TK %:M]L ^'L 4 /HL KLNL N:M]-G]R:M] SIG KRB:K "RN1^VK B]N: 4 6'R SIG]T N:)K "RK:D'M], L K /KR' B:K] M' SH:YKK RBP M' KT'KL

37 M' "RPN K'/ N]^:BKT, KL: PR]&D, S/ G1JRKT, $]V]JN, NI M' KKJ1"RL RBP M' C1NBKT 1I "R.]L RIG%L! SIP:DN SHYLG]K RBPM' "RPN N]^: RHL "R*] 4 I T "RPN J' K] HMR: S^ K'/ S]!'-S]!' D'.:>T "R*] 4 J' DLSR RBP *K / I J' M!1BN] SN *L) JGH J' RIGD]P JRCLK "R*]/KR PR]#:M I *KK J' 1I \H] *L) %HR M' S:T-S:T ): M' L C1KL "R*] 4 KT'KL @STRK S/ "R*] I. M' MK?]L] LLK RIG, ( MKLLRIG 1YLJN K\N' RHY J:H]M' SHRS:, P)N: 1 )]M ( MK?]L] LLK RIG ) ^:G L'N' RHKK 4 I T]NB KN]Y:/-P1TR:, P:R]J:T HR# 1 K:WK 0:, K1#:L 0: K K\N' RHY 4 0: NI S/ K1#:L K'/ N:)KK "RN1^V 0: K'/ "R^]NY *Lड़] KLNL "RN1^V NH] 4 T'/ L:GL J' \H] D1NB /H]N: DRड़: J:\T JH]N: J:/TK D1NB B]CM' D:L] 4 M1D: S' ^'LKK 0: 1/Kड़ JK:/ "Rड़L' RH] G'L 4 L:!]K N:)K D'.KT RHL:H 4 M1D:, JT H/S K "RVSR *LKK /T H/SBL K\L:H 4 N:)K ^'L:K DB KHB:K H'T1 HMR: MIC PR BJ: L'LK 4 / K]\K HMR: BJCLK TKR "RN1M:N \H] RBPM' N:)K M' K\L G'L K]*1 6'R-BDLK M:D' K]*1 KHT:H 4 M1D: HM K]*1 KH] N> SKL]ऎK 4 K:R#, HMR M1/H K D'N' *L 4 T'/ HM I B:T KHB:K L'L ^ G'L *LH1/ J' D1LHN VH] JL P]Y: MN ^:\

38 N:)K V\H N]K V: V\H N]K JKR: S/ D'.LK 1 B10LK 4 \T'K KHL:K B:D / R:M GLP:L BJ:J J] K'/ BJ: L'LKN] 4 H1NK: MICPR BJ\B:K DB): K:R# ^ SKKT "R*] PH]L, / ^:RT]Y RIGMICK \K): *?] J' M]?]L:ICLK SPBT *?] 1 DLSR, PH]L B'R 1YL *L T'/ L'L *LKK 4 T'/ BJ:JJ] MICPR "R\L:H 1 HMR B:TK KRKT KHL?]N MLIG]Y:J] J' B:T KHLN] "R*] T:H]S/ HM SHMT *] K'/ J.N @PRD:N K D'LKK T.N HM /H]PR N> KR]ऎ S' 9C]T N> HL\T 4 \H] K' D'.L:K B:D Y1V: 1 SIV'DN%]L R.N]H:R RIG SIGM M'I L].N' RH?] -... MIC PR Y' S^] K' KI B:R]K K' S:? D].:I D'T' HKI 4 9NK' ^D'S M'I KH]I ^] K1* BN:B)] NH]I LGT: 4 OR YH] VJH HK K] KI B:R DLHR:I J:KR ^] "RPN] RLCKT: NH]I.LT]I 4 MIC PR P]*' K] /R D:\/ MID]R K: CBBTR: HK 4 B:II /R \K PBR: K: PBR: OR CBBTR: \K PBR: PR]V'% BN:T' HKI 4 >S PR]V'% M'I S:!1 K] P]T:IBR] V'%^B&: \K BN:T] HK 4 SIGM K?N SIG /KR MIC 1 S'HL KRKT *KK I. M' D'N' *L, K\L G'L 4 "RVSR PR $X. 9DY N:R:Y# S]IH RC]T R:J: N:MK N:)KK MICN KLK]L MIC, K\L G'L *L 4 HMR: BGLM' BKSL] HMR J]NK: KHL J: SKK\ PB*] BKSL]H K.N N:)K HL\TKK? \H]PR HM KHL]\N] J' \K CC?:I B:/K] "R*] 4 S/ / "RPN'-"RPN' B:J] 9WL]H

39 \H, T.N T/ 1!: <I): S/ B'S]\ BKS Pड़T 4 1B KLNL M1/HS/ N]KLL BKS Pड़T N:)K \K): PK< LGBKT "R*] 4 >\H 2007 M' K'/ ^')LN] 4 /H] "RVSRPR $X. RC]T N:YKK N:M J]VN, \K *L R:J:, R:ML]L:, 1D]M' S/ KLNL \K): N:)KK MICN HL\B:K C:H] S' V]C:R K\L G'L *L 4 BDL]K PR MLHR L:G] G'L *L 4 1YLJNK 0: K'/ ^')L *LKK 4 T'/ / NC]K'T:K S^ N:)K MIGCLK 4 S/ P=LK 1 "RITM' \K *L R:J:PR 1B]K ^ G'L 4 NC]K'T:K JT'K N:)K *KK /H]M' S/ S^S/ N]K N:)K \K *L R:J: "R*] 1970 K ^'L RHKK 4 \KR: J/ \N: BB0] T/ KH] SKKT *] J' NH] L'N' HLYT TH]\ I ^'L RHKK 4 T'/ JT'K J' \H] N:)KK ^'L *L HL\TKK T:H]S/ / PR]C]T NH] *L 4 T?:P] /H]M' S/ \K *L R:J: K'/ CBN] L'LK S' /KR @PRM:# DKT *KK 4 K:R#, N:)K CYN \K): "RHM R.KT *KK 4 J/ P1*L J:\ T/ / 0:K H'T1 \K): C1NCT] ^RL K:J *LKK 4 \.N!R] JT'K /KR: K\N' *L /KR: K/M: 1 SH]T MICPR 9T:R] DKT *L T'/ P1* Pड़KT *LKK J' 1B KT'K N:)K B:/K] "R*] 4 HL\B:K K:R#PR V]C:R KRB:S/ PH]N' HMR: N:)K K?:NKPR V]C:R S'HL KR Pड़T 4 \H] N:)KM' R:J: S:H'B N:MK \K): "R*] JKR SMYS/!]R'-!]R' KML J:>T *K 4 R:J: S:H'B LG 1B]K PH1/C J:>T *K 4 BL0 TT'K N' B=] J:>T *K JKR: S!:\B ^ J:>T *KK 4 1 V]L:S]T:K K:R#'/ PH1/CB \K): N]YT] *KK 4 6'R /H] PLL R:J: S:H'BK P]T:K "RVK!